Windows Komut Satırına Giriş (Command Prompt/CMD)

Bu yazımda bilgisayarla özel olarak ilgilenen herkesin az veya çok kullandığı Windows komut satırından bahsedeceğim ve bunu etkin bir şekilde kullanmanın yollarını anlatacağım. İlk olarak komut satırını ve temel komutları anlatıp sonraki makalelerde ise sistem ve ağ komutlarını açıklayarak özellikle IT profesyonellerinin işine yarayacak ve sürekli kullanmaları gereken özelliklerden bahsedeceğim.

Windows genel itibariyle görsel kullanıcı arayüzü (GUI) üzerine bina edilmiş bir işletim sistemi olduğu için pek çok işimizi görsel olarak arayüz vasıtasıyla gerçekleştirme imkanına sahibiz. Hangi Linux dağıtımı olursa olsun, hatta Ubuntu’da bile basit kalan işlerin komut satırından gerçekleştirilmesine karşın Windows’da pek çok işin arayüzle gerçekleştirilmesi işin aslında işletim sisteminin biraz da neye yönelik geliştirildiğine bağlı olsa gerektir. Windows ilk çıktığı zamanlarda DOS üzerinde çalışan bir arayüz programı iken bile en önemli özelliğinin görsel arayüz olduğunu ve görsellikle ön plana çıktığını görmekteyiz. Linux’de kullanılan çeşitli masaüstü ortamları olsa da bunlar komut satırından çalışan bir işletim sistemine giydirilmiş bir görsellik gibi durmakta ve birazcık ayrıntı gerektiren işlerde bile komut satırını kullanma gerekliliği duymaktayız.

Ama bu durum bizim bütün işlerimizi Windows görsel arayüzü ile yapabileceğimiz anlamına gelmediği gibi, yapmamız gerektiği anlamına da gelmemektedir. Komut satırı CLI (Command line interface) temelli programlar için kullanılması şart olduğu gibi bazı Windows komutları da (ping, tracert, netstat…) ancak komut satırından işletilmektedir. Hiç olmazsa komut satırından System32’de yer alan programları hızlı bir şekilde çalıştırma, ayar pencerelerini birkaç menü ve pencerede gezinerek değil adını yazarak karşımıza çıkarma yani işimizi oldukça hızlandırma imkanı buluruz. Ayrıca IT otomasyonu için scripting işlerinde “PowerShell” gelişmiş bir komut satırı olarak karşımıza çıkmakta ve betik programlama için bu kullanıma aşina olmamız gerekmektedir. PowerShell olmasa bile Windows komut satırından “Windows Batch Scripting” yapma imkanımız bulunmaktadır. Genel olarak pek iyi gözle bakılmayan .bat dosyaları bu şekilde yazılmaktadır.

Yeni Windows sürümlerinde iki ayrı komut satırından söz edebiliriz. Bunlardan biri yıllardan beri bilinen cmd.exe yani Command Prompt’tur. Öteki ise yeni gelen PowerShell arayüzüdür. PowerShell, Command Prompt’tan daha fazla imkan veren bir ortam olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu ikisinin bileştirildiği “Windows Terminal” ise Microsoft’un uygulama mağazasında yer almaktadır.

Komut satırını kullanmaya başlamadan önce bir dizi ayar yapmak daha iyi bir kullanım deneyimi sağlayacaktır. Öncelikle komut satırının bir kısayolunu masaüstüne aktaralım. Bunun için şu yolda kısayolları bulabilirsiniz, Sağ tık – Send to – Desktop şeklinde kısayol oluşturabiliriz.

C:\Users\*KullanıcıAdı*\AppData\Roaming\Microsoft\Windows\Start Menu\Programs\System Tools 

Sonrasında masaüstündeki kısayola Sağ tık – Properties diyerek özellikler penceresini açalım. Öncelikle bizim font ayarları yapmamız gereklidir.

Burada fontların “monospace” olmasına dikkat ediniz. Monospace fontlar alt alta yazımda her harfi hizalı olarak göstermektedir. Bir başka deyişle her harf için eşit bir aralık sağlanmakta boşluklar ve girintiler daha iyi takip edilebilmektedir. Program kodlarında ve terminallerde monospace fontların kullanıldığına dikkat ediniz. Burada da Consolas fontu uygun bir seçim olacaktır. Yazı boyutu ise 18 olarak rahat okunabilir bir seviyededir. Layout sekmesinde ise pencere ve terminal boyutu belirlenmektedir. Normalde 80 karakter genişliğinde olan terminali isterseniz daha geniş yapabilirsiniz. Bana göre 120 karakter genişliği iyi bir orandır. Buffer, ekranda görüntülenen karakterlerin tamamını ifade ederken Window pencereyi ifade etmektedir. Terminalde yazılar aşağıdan yukarıya doğru kaymakta ve buffer’ı aşan yazılar ortadan kaybolmaktadır.

Windows position ise başlangıçtaki kordinatı piksel cinsinden ifade etmektedir. Colors sekmesinde ise terminali görsel olarak iyileştirebileceğimiz ve kişiselleştireceğimiz ayarlar yer almaktadır. Öncelikle terminal ekranındaki gri yazılar yerine siyah-beyaz yazılar daha hoş görünmektedir. Opaklık ise %80 oranında olduğu zaman biraz daha saydam bir terminal ekranı ile modern bir görüntüye sahip olabiliriz.

Eğer hacker havasına girmek istiyorsanız yazıları yeşil yapma imkanınız da vardır. Bu renk ayarlarını komut satırı üzerinde çalışırken farklı komut pencerelerde farklı şekilde uygulama imkanınız da bulunmaktadır. Bunu yazının devamında öğreneceksiniz.

En Temel Komutlar

En temel komutlar olarak çeşitli ayar komutlarını ve dosya işlemlerini sayabiliriz.

Öncelikle disk üzerinde bulunduğumuz konum komut satırında ifade edilmektedir. Örneğin C:\Users\PC\Desktop üzerinde yer alıyorsak bu klasörde yer alan (Masaüstü de bir klasördür.) dosyalara doğrudan erişim sağlayabiliriz. Bulunduğumuz klasördeki dosyaları listelemek için dir komutunu kullanmamız gerekir.

Bulunduğumuz klasörün içeriğini listelemekte gayet faydalı olsa da şimdi göreceğimiz tree komutu bunu daha ileri seviyeye taşımaktadır.

Gördüğünüz gibi ağaç modelinde bütün klasörlerin yanı sıra bunların alt klasörleri de listelenmektedir. Alt klasörleri bulmak için tek tek yoklamak yerine bu daha etkili bir yöntem olarak görünmektedir. cls komutu ile de ekranı temizleme imkanımız vardır. Şimdi kullanıcı ana klasöründen masaüstüne gelelim. Bunun için C:\PC\Desktop yoluna gitmemiz gerekli. Bunun için chdir ya da cd komutunu kullanmamız gereklidir. Change directory ifadesinin kısaltması olduğunu fark edebilirsiniz.

Burada masaüstünün içeriğini görebileceğimiz gibi masaüstünde yer alan program ve kısayolları adını yazarak çalıştırma imkanımız vardır. Bir üst klasöre dönmek için şu komutu kullanabilirsiniz.

Ana klasöre (burada C sürücüsü) dönmek için şu komut kullanılabilir.

Klasörlerde dolaşma ve klasörleri listelemeyi bildiğimize göre şimdi bir dosya oluşturup komut satırında istediğimiz çıktıyı buraya yazalım.

Bu komutu masaüstünde işlettiğimizde masaüstünde birden tarih.txt adında yeni bir dosyanın meydana geldiğini göreceksiniz. Şimdi açalım ve içinde ne olduğuna bakalım.

Gördüğünüz gibi bir metin dosyası açıp içerisine tarih bilgisini kaydetmişsiz. echo komutuyla konsol ekranına veya yönlendirdiğimiz bir yere çıktı almamız mümkündür. Burada > operatörüyle yönlendirme işini yaparken %date% ise tarih değişkenini ifade etmekteydi. Değişkenler ifade edilirken %degisken_adi% şeklinde iki adet yüzde ifadesi arasında gösterilmektedir. Programlama işlerini şimdilik burada bırakalım.

Yeni klasör açmak için mkdir, bir klasörü silmek için rmdir komutları kullanılmaktadır. Eğer klasör boş değilse /s parametresi eklenmelidir. Bundan sonra kullanacağınız komutlarda parametrelerden önce / işaretinin olacağını biliniz.

copy komutu ise kopyala yapıştır işlemini tek bir komutta yapmaktadır. Yeni oluşturduğumuz dosyanın bir kopyasını oluşturalım.

Bir dosyanın bir klasör içinde aynı addan iki kopyasının olmayacağını biliniz.

tarih.txt dosyasını C: sürücüsüne kopyalamak istediğimizde şöyle bir komut kullanırız.

move komutu ise copy komutu gibi çalışmakta ama kes-yapıştır işlemini gerçekleştirmektedir. Bir dosya taşınmak istendiğinde move dosya_konumu yeni_konum şeklinde işletilebilir.

Diyelim ki biz dosyaya verdiğimiz tarih.txt ismini beğenmedik ve bunu değiştirmek istiyoruz. Bunu Sağ tık – Rename ile görsel olarak yapabiliriz, ama bunu komut satırında rename komutu ile de yapmamız mümkündür.

.txt dosyasının adını yazmakla not defterinde görüntüleme imkanına sahibiz. Ama elimizin altında komut satırı dururken ve bu komut satırı ASCII formatında çalışırken neden Notepad kullanmaya ihtiyacımız olsun? Bunun için şu komutu işletebiliriz.

Bu komutla metin dosyalarını doğrudan terminal ekranından görüntüleme imkanına sahip oluruz. fc komutu ile de iki dosyayı açıp karşılaştırma imkanına sahip oluruz. Bu komutun söz dizimi şu şekildedir.

Artık bu dosyalar ile yapacağımız denemeler bitti ve silmek istiyoruz. Bunu görsel arayüzden yapmamıza gerek yok, şu komutları işlettiğimizde masaüstümüz eskisi gibi tertemiz olacaktır.

En son olarak ise cls ile ekranı temizleyip exit komutu ile terminalden çıkabiliriz.

Daha İyi Bir Kullanım İçin

Terminal kullanımını iyileştirme yöntemlerinden başlıcalarını en baştan öğrenmenizde yarar vardır. Öncelikle bazı komutlar ancak yönetici tarafından işletilebilir. Bu durumda terminali yönetici olarak (Run as Administrator) çalıştırmanız gereklidir. Sürekli yönetici olarak çalıştırmak istiyorsanız ise Sağ Tık – Properties kısmından Advanced düğmesiyle açılan pencereden “Run as Administrator” kutusunu işaretlemeniz gereklidir.

Kullanımda renkleri değiştirmek için ise color komutunu kullanabiliriz. Bu komutu kullanırken iki parametreyi birleşik yazmamız gereklidir. Yani arkaplan ve yazı rengini belirleyebiliriz. Bu arkaplan ve yazı renkleri ise onaltılık renk paletinde 0-F arasında yer almaktadır.

Örneğin color 0a dediğimizde yukarıdaki gibi bir ekrana sahip oluruz. İlkdeğer arkaplan, sonraki değer ise yazı rengidir. Herhangi bir komut hakkında yardım metnini açmak içinse help komut_adi sözdizimini kullanabiliriz.

Herhangi bir klasörün penceresi açıkken doğrudan o klasör içinde komut satırını açmak istiyorsak Shift + Sağ Tık yaptığımızda karşımıza şöyle bir seçenek çıkacaktır. Normal Sağ Tık yapınca bu görünmemektedir.

Bunun yanında başlangıçta klavyede F ile başlayan fonksiyon tuşlarının komut satırındaki işlevlerini bilmek de faydanıza olacaktır. Şu şekilde özetleyebiliriz.

F1: Son komut satırındaki harfleri tek tek tekrar eder.

F2: Burada bir açılır pencerede sizden bir önceki komutun hangi karaktere kadar tekrar edileceğini sorar. Girdiğiniz karakterden önceki kısmı kopyalar.

F3: Bir önceki komut satırını tekrar eder.

F4: Son komut satırında girilen karaktere kadar olan kısmı siler.

F5: Birer birer önceki komutlara atlar.

F6: CTRL + Z ile eşdeğer.

F7: Geçmiş komutları listeleyen bir menü gösterir.

F8: En son komuttan başlayarak önceki komutlarda döner.

F9: Kullanıcıdan 0 ilk komut olmak üzere bir komut satırı numarası sorar ve o komutu getirir.

Buraya kadar Windows komut satırının en temel özelliklerini anlatmış oldum. Dosya ve sürücü komutları, sistem komutları ve ağ komutları gibi ayrı kategorilerde bu komutların devamını ele almamız mümkündür. Sonraki makalelerde bunlardan bahsetmeye gayret edeceğim.

Gökhan Dökmetaş

Bilgi Teknolojileri Uzmanı

You may also like...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.